Research Intelligence Series I ปั้นกุ้งแกร่ง แซงทุกเชื้อ ด้วย Unify Program

Research Intelligence Series I ปั้นกุ้งแกร่ง แซงทุกเชื้อ ด้วย Unify Program

ระบบทางเดินอาหารกุ้ง: ปราการด่านแรกและการสร้างภูมิคุ้มกัน

ในอุตสาหกรรมการเพาะเลี้ยงกุ้ง "สุขภาพลำไส้" (Gut Health) คือกุญแจสำคัญที่ตัดสินว่ากุ้งจะรอดหรือร่วง เนื่องจากทางเดินอาหารเป็นส่วนที่สัมผัสกับสิ่งแวดล้อมภายนอกและเชื้อโรคในน้ำตลอดเวลา

1. ทางเดินอาหารกุ้งมีหน้าที่อย่างไรบ้าง

• ย่อยอาหาร
• ดูดซึมอาหาร
• สะสมอาหาร
• สร้างภูมิคุ้มกัน
• ป้องกันการติดเชื้อ
• ขับถ่าย

2. ความสัมพันธ์ระหว่างโครงสร้างทางเดินอาหารและระบบภูมิคุ้มกันของกุ้ง แบ่งออกเป็น 2 ส่วนสำคัญ

2.1 ทางเดินอาหารของกุ้ง (Alimentary canal) คือระบบท่อที่ทำหน้าที่รับ ย่อย ดูดซึมอาหาร และขับถ่าย เริ่มตั้งแต่ปากจนถึงทวารหนัก มีลักษณะเป็นเส้นยาวทอดตามแนวยาวของลำตัว แบ่งเป็น 3 ส่วนหลักคือ ทางเดินอาหารส่วนหน้า (Foregut - กระเพาะ), ส่วนกลาง (Midgut - ลำไส้), และส่วนท้าย (Hindgut)

• Foregut (ทางเดินอาหารส่วนหน้า): ประกอบด้วยปาก หลอดอาหาร และกระเพาะอาหาร (Stomach) ซึ่งมีสารประกอบ Chitin บุอยู่ มีโครงสร้างแข็ง (Gastric Mill) ช่วยบดอาหาร ทำหน้าที่บดอาหารให้ละเอียดและทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันทางกายภาพ (Physical Barrier) ไม่ให้เชื้อโรคเข้าสู่เนื้อเยื่อโดยตรง
  มุมมองภูมิคุ้มกัน: สภาพความเป็นกรด-ด่าง และการบดทางกายภาพในกระเพาะ ช่วยลดจำนวนเชื้อจุลินทรีย์ก่อโรคที่ปนมากับอาหาร ก่อนจะส่งต่อไปยังส่วนที่เปราะบางกว่าอย่างลำไส้กลาง
• Midgut (ทางเดินอาหารส่วนกลาง): เป็นส่วนที่ไม่มีสารไคตินบุผิว ทำให้เป็นจุดที่เปราะบางที่สุด แต่ก็เป็นจุดที่มีการดูดซึมสารอาหารมากที่สุดเช่นกัน บริเวณนี้จะมี Peritrophic Membrane ซึ่งเป็นเยื่อบางๆ คอยหุ้มอาหารไว้ ทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันเยื่อบุลำไส้จากการเสียดสีของอาหาร ป้องกันเชื้อโรค และช่วยในการจัดระเบียบการย่อยอาหาร
  มุมมองภูมิคุ้มกัน: เนื่องจากผนังลำไส้ส่วนนี้บางมาก กุ้งจึงต้องใช้ "จุลินทรีย์ที่ดี" (Microbiome) และลำไส้ที่ "เต็มสาย" แสดงถึงระบบการย่อยที่ทำงานปกติและลำไส้ที่ยังดีอยู่

• Hindgut (ทางเดินอาหารส่วนท้าย): หน้าที่หลักคือการขับถ่ายและรักษาสมดุลเกลือแร่ หากส่วนนี้ทำงานผิดปกติ กุ้งจะสูญเสียพลังงานในการรักษาสมดุลร่างกาย (Osmoregulation) ทำให้พลังงานที่จะนำไปใช้ในระบบภูมิคุ้มกันลดน้อยลง
  มุมมองภูมิคุ้มกัน: การขับถ่ายที่มีประสิทธิภาพช่วยลดการสะสมของเสียและเชื้อโรคในทางเดินอาหาร ไม่ให้ย้อนกลับไปทำลายระบบข้างหน้า

 2.2 ตับและตับอ่อน (Hepatopancreas): นี่คือ "โรงงานหลัก" ของกุ้ง นอกจากผลิตเอนไซม์ย่อยอาหารแล้ว ยังเป็นแหล่งกำจัดสารพิษที่ปนเปื้อนมากับอาหารหรือน้ำ และยังเป็นแหล่งสร้างเซลล์เม็ดเลือดและโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกัน (Immune-related proteins) อีกด้วย โดย

• การเก็บสะสมอาหาร: ตับกุ้งทำหน้าที่สะสมสารอาหาร (B-cells และ R-cells) แต่ในขณะเดียวกัน เซลล์ในตับ (F-cells และ B-cells) จะทำหน้าที่สร้างเอนไซม์เพื่อย่อยอาหาร
• การสร้างเม็ดเลือด: ตับเป็นแหล่งผลิตเซลล์เม็ดเลือด (Hemocytes) ซึ่งจะถูกส่งออกไปทั่วร่างกายเพื่อทำหน้าที่เช่น การกินเชื้อโรค (Phagocytosis)
• จุดเปราะบาง: โรคส่วนใหญ่ เช่น EMS (AHPND) / EHP จะโจมตีที่นี่เป็นหลัก เพราะถ้าตับวาย ระบบภูมิคุ้มกันทั้งหมดของกุ้งจะอ่อนแอลง

วิธีสังเกตกุ้งในบ่อ:

1. ลำไส้ต้องเต็มและต่อเนื่อง: แสดงถึงการบดเคี้ยวใน Stomach และการเคลื่อนที่ใน Midgut ที่ปกติ
2. ตับ (Hepatopancreas) ต้องมีสีเข้มและขนาดปกติ: แสดงถึงการสะสมพลังงานและเม็ดเลือดที่พร้อมต่อสู้กับเชื้อโรค
3. แนะนำให้ตรวจสุขภาพกุ้งอย่างต่อเนื่อง

Wipavee Thongpiam M.Sc.

ฝ่ายวิชาการและการตลาด บริษัท ยูนิฟาย อะควาติก อินเทลลิเจนท์ จำกัด