ผลจากการใช้ยาปฏิชีวนะต่อการเลี้ยงกุ้ง

การเลี้ยงกุ้งเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำที่สำคัญของประเทศไทยและหลายประเทศทั่วโลก ซึ่งมุ่งเน้นการผลิตที่มีประสิทธิภาพและคุณภาพสูง อย่างไรก็ตาม ปัญหาที่มักพบในระบบการเลี้ยงกุ้งคือการระบาดของโรคต่างๆ เช่น โรค EMS (Early Mortality Syndrome) หรือโรคจากเชื้อแบคทีเรียชนิดต่างๆ ซึ่งทำให้เกษตรกรบางส่วนเลือกใช้ยาปฏิชีวนะ (antibiotics) เพื่อควบคุมหรือป้องกันโรค แต่การใช้ยาปฏิชีวนะในระบบการเลี้ยงกุ้งส่งผลกระทบหลายด้าน ทั้งในเชิงบวกและเชิงลบ ดังนี้

1. ผลดีจากการใช้ยาปฏิชีวนะ

1.1 ควบคุมโรคเฉียบพลัน: ในกรณีที่เกิดการติดเชื้อแบคทีเรียเฉียบพลัน ยาปฏิชีวนะสามารถช่วยลดอัตราการตายของกุ้งได้อย่างรวดเร็ว และช่วยให้ฟาร์มยังคงดำเนินการผลิตได้ต่อเนื่อง

1.2ลดความเสี่ยงในการแพร่กระจายของเชื้อ: การใช้ยาที่เหมาะสมในช่วงต้นของการระบาดอาจช่วยจำกัดการแพร่กระจายของโรคในระบบฟาร์มหรือสู่ฟาร์มข้างเคียง

2. ผลกระทบทางลบจากการใช้ยาปฏิชีวนะ

2.1 การดื้อยาของเชื้อโรค (Antibiotic resistance): การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่เหมาะสมหรือบ่อยครั้ง ทำให้เชื้อโรคพัฒนาความสามารถในการดื้อยา ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ทั้งในระดับฟาร์มและระดับโลก

2.2 ตกค้างในเนื้อกุ้ง: การใช้ยาโดยไม่มีการควบคุมหรือไม่เว้นระยะหยุดยา (withdrawal period) อาจทำให้มียาตกค้างในเนื้อกุ้ง ส่งผลต่อความปลอดภัยของผู้บริโภคและการส่งออก

2.3 ทำลายจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์: ยาปฏิชีวนะไม่ได้เลือกทำลายเฉพาะเชื้อโรคเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อจุลินทรีย์ที่ดีในระบบนิเวศของบ่อ ทำให้เสียสมดุล และอาจกระตุ้นให้เกิดโรคมากขึ้นในระยะยาว

2.4 กระทบสิ่งแวดล้อม: ยาปฏิชีวนะที่ถูกปล่อยออกสู่สิ่งแวดล้อมอาจปนเปื้อนในน้ำและตะกอน ทำลายระบบนิเวศและส่งผลกระทบต่อสัตว์น้ำชนิดอื่นๆ

ข้อเสนอแนะสำหรับการดูแลตับอ่อนของกุ้ง

• หลีกเลี่ยงการใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็น โดยเฉพาะในช่วงต้นของการเลี้ยง

• ใช้จุลินทรีย์โปรไบโอติกหรือสารกระตุ้นภูมิคุ้มกันตามคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ

• ตรวจสอบสุขภาพตับอ่อนอย่างสม่ำเสมอ เช่น การส่องกล้องหรือส่งตัวอย่างตรวจจุลพยาธิ

• จัดการคุณภาพน้ำและอาหารให้เหมาะสม เพื่อสนับสนุนสุขภาพตับอ่อน

สรุปเพิ่มเติม:
การใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่ระวัง ไม่เพียงแต่สร้างปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมหรือความปลอดภัยของอาหาร แต่ยังอาจส่งผลกระทบรุนแรงต่อตับอ่อนของกุ้ง ซึ่งเป็นจุดเปราะบางในการเจริญเติบโตและความอยู่รอดของกุ้งในระบบการเพาะเลี้ยง ดังนั้นเกษตรกรควรใช้ยาอย่างมีเหตุผล และให้ความสำคัญกับสุขภาพตับอ่อนควบคู่กับการจัดการฟาร์มอย่างยั่งยืน

ที่มา :

• Cabello FC, Godfrey HP, Tomova A, Ivanova L, D€olz H, Millanao A et al. (2013) Antimicrobial use in aquaculture re-examined: Its relevance to antimicrobial resistance and to animal and human health. Environmental Microbiology 15:1917–1942.

• Chereau F, Opatowski L, Tourdjman M, Vong S (2017) Risk assessment for antibiotic resistance in South East Asia. BMJ 358: j

• IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, Volume 1036, The 4th International Conference on Fisheries and Marine Sciences (INCOFIMS 2021) 29/09/2021 - 29/09/2021 Online.

• คู่มือการใช้ยาต้านจุลชีพและสารเคมีอย่างสมเหตุสมผลในการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ, กองวิจัยและพัฒนาสุขภาพสัตว์น้ำ กรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์